گذرگاه ماه (هرسین)

خیلی وقت بود که مطلبی ننوشته بودم ،اما این به معنای این نیست که راجع به لک ها مطالعه ام رو کنار گذاشته ام ویا ازعلاقه ام کاسته شده است..هرگز به این معنا نیست ،گرچه انکار نمی کنم که دیگر آن شور و شوق چند سال پیش رو ندارم .آن روزها خیلی متعصبانه و احساسی حرف می زدم اما الان دلیلی برای آن طرز نگاه نمی بینم و لاجرم علاقه مند به مباحث صرفا" علمی شده ام چرا که تنها بر اساس این متد وشیوه است که می توانیم به قومیتمان و کشورمان کمکم کنیم....

در این مدت مطالب زیادی را آرشیو کرده ام که در بخش ادبیات لکی و متل ها احتیاج به تفسیر های زیادی در آنها احساس می شود ..... ،در مورد تاریخ و قو میت لک نیز همین ضرورت احساس  می شود چرا که به دلیل سهو ها واشتباهات فراوان،تاریخ مردم لک در هاله ای از محجوری فرو رفته و برای زدودن این زنگار راه درازی در پیش است ...امیدوارم دوستان علاقمند با حوصله و پشتکار بدون پیش داوری و تعصب در این را با بنده هم قدم شوند...به این خاطر دست همه را به گرمی می فشارم..

برای شروع از دوستانی که در زمینه ی تاریخ شفاهی، اطلا عاتی راجع به مهاجرت گروه هایی از آذربایجان و قفقاز به منطقه ی لکستان دارند،تقاضا میکنم آن را در اختیار این جانب بگذارند...ظاهرا" انشعاباتی در جریان برخی کوچ ها ی این قبایل بزرگ صورت گرفته که شاید بتوان انعکاس آن را در تاریخ شفاهی یا کتبی منطقه پیدا کرد... 

دوست عزیز و فرهنگ دوستی از بنده خواسته اند که راجع به تاریخ هرسین ایشان را راهنمایی نمایم.قبل از هر چیز از ایشان به خاطر محبت شان تشکر می نماییم ,اما لازم می دانم که در نها یت صداقت عنوان کنم که این جانب در جا یگاهی نیستم که صلا حیت این وظیفه را داشته باشم .با این حال بر حسب خدمت گذاری نکاتی را به عرض می رسانم.
اقا یونس از اینکه نسبت به تاریچ هرسین علا قه مند هستید بسیار خوشحالم اما حتما باید به این نکته توجه داشته باشید که تاریخ مانند سایر علوم برای خود دارای متد ها وشیوه هایی است که بر اساس ان به باز سازی گذشته می ÷ردازد.در این میان معمرین وروایاتی که در اذهان مردم وجود دارد جزو ضعیف ترین منابع می باشند.(در بررسی باورها وسنن و ادبیات این مساله متفاوت خواهد بود)به این خاطر نمی توان به انها چندان اعتماد کرد و باید انها را در کنار سایر اسناد مطا لعه نمود.
اما راجع به نیروهای فرا طبیعی و دست اورد هایتان ÷یرامون تمدن هرسین اگر امکان دارد بیشتر توضیح دهید تا بتوانیم با درایت بیشتری در مورد ان بحث کنیم.این مساله میتواند علاوه بر اینکه اطلا عات ما را افزایش دهد در باز شدن بحث های تاریخی راجع به هرسین نیزسود مند باشد , امری که می تواند بسبار راه گشا باشد.

از چند وقت پيش که به دلايلی دوره ی قاجار را مطاله می کردم مطا لب زيادی رادرمورد هرسين ولک زبانها  در کتب ان دوره ديدم .بخش اعظم اين مطالب در سفرنامه ها وخاطرات مليونی بود که برای جنگ با روس وانگليس وطرفداری از المان به کرمانشاه رفته بودند.اين گروه(دموکراتها) به همراه ديگر احزاب از قبيل اعتداليون وروحانيون در کرمانشاه دولت موقتی به رهبری رضا قلی خان نظام السلطنه به همان منظور که در بالا به ان اشاره شد تشکیل دادند.در همين زمان در المان کميته ای به نام(مليون ايرانی برلن) تشکيل گرديد که اهدافی مشابه دولت موقت داشت .يکی از اعضای کميته ی برلين محمد علی جمالزاده (پدر داستان نويسی ایران)بود که ماموريت داشت ايل کاکاوند را که ساکن در هرسين بودندبرای جنگ عليه متفقين اماده کند .جمالزاده مشاهدات ومشکلاتش را در این ضمينه در مقالات ونامه های زيادی که برای تقی زاده نوشته اندبيان کرده است .وی ۱۶ ماه در غرب ايران بود وهمين باعث گرديد تا به لايه های زيرين اجتماع که جنگ انها را کاملا منکوب کرده بود بيشتر اشنا شود .اين تاثير وبه تبع ان تاثر باعث گرديد تا جمالزاده دست مايه های اولين داستانها يش را به اين مردم اختصاص دهد.وروح حاکم بر ان عصر را به خوبی نشان دهد.اميدوارم بتوانم اين سفرنامه ها و خاطرات واز همه مهمتر گزارشات رسمی در مورد هرسين را  معرفی کنم.

راستش حوزه تخصصی من تاريخ می باشد(اگر تخصصی داشته باشم)و دوست دارم در اينجانيز از مطالب تاريخی استفاده نمايم.کسانی که تاريخ را به صورت يک علم دنبال ميکنند با مشکلات اين دانش بيشتر اگاه هستند .مثلا برای نوشتن يک مقاله ۵ صفحه ای حداقل بايد بيش از ۳۰ منبع رو  مطالعه کردکه در کنار اسناد ومدارک مورد نياز حداقل ۳تا ۴ماه بايد وقت گذارد .غرض از گفتن اين مساله نه بيان مشکلات تاريخ ونه مهم جلوه دادن حوزه مطا لعه اتی خودم می باشد بلکه مخواهم به نحوی کم کاری خودم رو توجيه کنم .

اين کم کاری معلول چندين علت می باشدکه مهمترين اها عبارتند از:۱-کارهای مربوط به پايان نامه ام که بيشتر وقتم را به خود مشغول کرده است و۲-نبودن هيچگونه مشوق وهمراهی که اظها رات ونظراتش بتواند جهت دهنده وروشن کننده اين مسير تاريک باشد.چرا که هيچ کاری بدون همراه وهمدل صورت نخواهد گرفت.در اينجا لازم ميدانم  اين نکته را متذکر گردم: در عصر جهانی شدن تنها گروهها و قوميتهای متوانند از نابودی ومحو شدن در فرهنگ های قويتر(اگر به اين مسئله اعتقاد داشته باشيم که برخی فرهنگ ها به خاطر پشت وانه ی فرهنگی وتاريخی اشان قوی تر هستند نه برتر) مصون بمانند که نخست  تاريخ خود را شنا خته و سپس به دنبال شناساندن وعرضه کردن ان باشند .خوشبختانه هرسين وبالاتر ازان مردمان لک زبان از اين امتياز برخوردار هستند .اينجانب لازم ميدانم اين نکته را ياداور گردم که دارای احساسات جهان وطنی بوده و اصول انسانی وقانون اخلاقی حاکم بر روح هستی را بالاتر از هرگونه مسئله فرعی چون قوميت وزبان ومذهب و...ميدانم .اما اين جهان وطنی بودن مانع از ان نمشود که در راه اعتلای قوميت و هم زبانانم نکوشم به اين خاطر اين ارمان را در طول همان ارمان اصلی مبينم .اميدوارم هم شهريها به طور اخص وهم زبانان به طور اعم در اين راه مشوق وهم راهم باشند .از اينکه واژاه ی (من)را بجای (ما)اوردام معذرت می خواهم .از اين به بعد نظرات وخواسته های دوستان را جمع اوری کرده وبر اساس ان کار را پيش خواهيم برد.

گرمه خانی

جغرافيای هرسين.

شهر ستان هرسين در امتداد مسير ارتباطی کرما نشاه و لرستان قرار دارد . اين شهر ستان دارای اب وهوای معتدل کوهستانی می باشد .کوههای مهم اين شهر به ترتيب

بيستون(قله های پراو .شيخ علی۳۲۵۰.)و شيرز ۲۹۸۰ ،زرين۲۵۰۰وديوانگه می باشند.

مهمترين رود اين شهر گا ما سياب می باشدکه از کوههای نهاوند سرچشمه گرفته ودر نهايت به سيمره ريخته وکرخه را تشکيل می دهند. رودههای ديگر ان . رود دينورو رودهرسين می باشند.

ربان و قوميت.

مردم هرسين به گويش لکی صحبت مکنند. که شاخه ای از زبانهای پهلوی می باشد

(در اينده در مورد زبان لکی بيشتر خواهيم نوشت).جمعيت هرسين بالغ بر ۱۰۰۰۰۰ نفرومهمترين يخش ان بيستون می باشد.

شايد کمتر شهری درايران مانند هرسين ساکنانش ار نظر زبانی،مذهبی ونژادی اشتراک داشته باشند.